Sabiha Rıfat Gürayman : Türkiyenin İlk Kadın Mühendisi

Bugün 5 Aralık Dünya Mühendisler Günü!

Demek isterdim ama dünyanın farklı ülkelerinde Mühendislik Günü’nün farklı zamanlarda kutlandığını öğrendim.  Örneğin Türkiye’de 5 Aralık  Mühendisler Günü olarak kutlanırken, Belçika’da 1 Temmuz, İtalya’da 15 Haziran, Rusya’da 22 Aralık…

Aman canım dünyada ne zaman olduğu ne farkeder biz ülkemize bakalım!
Senede bir güncük bile olsa “Bugün Mühendisler Günü” söylemi benim gerçekten hoşuma gidiyor  🙂

Bu akşam fakülteden arkadaşlarımla bişeyler içmek için randevulaşmak fikri muazzam bir buluşma bahanesi mesela. 🙂

Sizce de Sevgililer Günü, Anneler Günü, Öğretmenler Günü, Kız Çocukları Günü, Kadınlar Günü şeklinde bir gün biz mühendislerin/mühendis adaylarının hakkı değil mi ama :))

E madem bugün 5 Aralık Mühendisler Günü,

Ülkemizdeki ilk kadın mühendisi tanıyalım bizlerde bugün.


Sabiha Rıfat Gürayman

 

Evet kendileri Türkiye’nin ilk kadın mühendisi olarak tarihe adını yazdırmıştır.

Sahiba Hanım, 1910 yılında  Makedonya’nın güneybatısında yer alan bir şehir’de dünyaya gelmiş.
İlk öğretimi Beşiktaş Esma Sultan İlkokulu’nda görmüş.
Çocukluk yılları Kurtuluş Savaşı’nın zorlu ve acılı dönemlerine denk geliyor fakat O azimli ve kararlı bir kız çocuğuymuş.
1925 yılında Nişantaşı Kız Ortaokulu’nu bitirip 1927 yılına kadar İstanbul Kız Lisesi’ne devam etmiş.

Sonrasında,
Atatürk’ün, kızların Yüksek Mühendis Mektebine alınması yönündeki isteğiyle mühendislik mektebine alınması isteği ile İnşaat Mühendisliğini seçmiş.


Sahiba Gürayman’ın Yüksek Mühendis Mektebi’ne girdiği yıl, mektep ilk kez kız öğrenci kabul ediyormuş.


Yüksek Mühendis Mektebi’nde okumaya her ne kadar öğretmenleri teşvik etmiş olsa da,

Gürayman’ın bu tercihi toplumun büyük bir kesimi tarafından alay konusu olarak görülmüş. Mühendisliğin “Erkek işi” olduğunu söyleyip dururlarmış ve bir kadına yakıştıramazlarmış, “Bırak, deneme bile” diyen çok olmuş o zamanlar. (Sizce de bu cümle çok tanıdık değil mi?)


Ancak O asla yılmamış, azim ve kararlılıkla son anda kaydolduğu sınavda da başarılı olup Yüksek Mühendis Mektebi’ne giren ilk kadın mühendis adayımız olmuş.

Zamanla erkeklerle beraber spor yapmaya ve aynı takımda oynamaya da başlamış. On sekiz yaşında voleybola olan ilgisini Fenerbahçe voleybol takımına katılarak sürdürmüş.


 

 Gürayman sadece ilk kadın mühendis değil, aynı zamanda ilk kadın voleybolcumuz da. Üstüne üstlük 1929 yılında İstanbul şampiyonu olan Fenerbahçe erkek takımın kaptanlığını yapmış.

Yukarıdaki bu resim de Fenerbahçe’den Sabiha Hanıma yazılan tebrik belgesi bulunuyor. Belgede yazılanlar ;

“Bu memlekette ilk defa cemi bir sporda erkek arkadaşlarla beraber olarak oynamak suretiyle gösterdiğiniz teceddüt ve muvaffakiyetten dolayı sizi fenerbahçe gençliği ve heyeti idaresi namına hararetle tebrik ederim efendim.”


1933 yılında Yüksek Mühendis Mektebinden mezun olmuş. Mezun olduktan sonraki görevlerinde, halk tarafından başta çok yadırganmış “Mühendis Hanım”.

Ancak sonra kısa sürede onun işine olan aşkından ve azminden ötürü insanların kalplerini kazanmış ve kendini sevdirmiş. Öyle ki, Sabiha Gürayman’ın odacısı olan yaşlı adamcağız iş için gelen bir vatandaşla konuşmasında “Bu mühendis hanım var ya, bir rapor verdi mi koca bir binayı yıktırır!” diye anlatırmış.


1935’te mezun olduğu Yüksek Mühendis Mektebi, alanlarında en iyi olan mühendisleri biri Ankara’da olan iki köprü inşa etmek üzere şehir dışına göndermeye karar vermiş.

Yine ön yargıyla “dağ başında, şantiyede kadın mühendis olmaz.” deseler de Gürayman azmini burada da göstermiş ve kendini kabul ettirmiş. Daha ilk günlerden çadır ve şantiye hayatına alışmış, yine herkes ona “Mühendis Hanım” diyor ve seviyorlarmış. Pantolonunu ayağına geçirip sabahtan akşama kadar hırsla sevdiği işi yaparmış tüm meslektaşları gibi.

Pek çok kez inşaatı bırakarak gitmek isteyen işçileri ikna edip geri döndümüş ve birlikte başladıkları köprüyü yine birlikte bitirmişler.

Sonraları çalışmalarını takdir eden Beypazarı Köyü halkı Sabiha Rıfat Gürayman’a atfen köprünün ismini “Kız Köprüsü” diye anmışlardır.

Daha sonrasındaki işlerinde birçok okul, hastane, hükümet konağı, halkevi, köprü ve bina yapımında görev almış.


 Bu süreçte Sabiha Hanım, onun bu günlere gelmesini sağlayan, önünü açan, yol gösteren, kadınların potansiyeline inanan, onlara güvenen ve fırsat veren kişiyi; Mustafa Kemal Atatürk’ü hiç unutmamış.

Arkadaşlarının söylemine göre bunu her fırsatta dile getirirmiş. Nitekim bir gün Sabiha Hanım, bu minnet borcunu ödeme fırsatı bulmuş ve Atamızın kabrini, Anıtkabir’i inşa eden ekipte Başmühendis olarak göreve başlamış. Burada tam 10 yıl görev yapmış.

Anıtkabir inşaatında bir kadın mühendisin görev alması sadece ülkemizde değil dünya çapında da bir yankı uyandırmış.

Anıtkabir’i ziyareti sırasında inşaatın başında “Bir kadın ha!” diyerek kadın mühendisle karşılaşmanın şaşkınlığını gösterdiği Yunanistan Başbakanı Venizelos, Sabiha Gürayman’nın elini sıkarken “Hayatımda ilk defa büyük bir işin başında bir kadın görüyorum. Sizi gerçekten tebrik ederim.” demiş ve kendi ülkesinde de büyük bir övgüyle bahsetmiş.


Gürayman, TBMM inşaatında da aynı dönemde görev almıştır.

Anıtkabir, nakil töreninden bir süre sonra Milli Eğitim Bakanlığı’na devredilince Sabiha Gürayman da Yapı ve İmar İşleri Reisliği’nde Teknik Müşavirlik kadrosuna getirilmiş ve bu görevden kendi arzusu ile emekliye ayrılmış.

Çok sonra Eskişehir’de emekli öğretim elemanı Günseli Naymansoy’un başvurusu ile Gürayman’ın fotoğrafı Anıtkabir Hürriyet Kulesi’nde yer alan vitrinde sergilenmeye başlanmış.


Sabiha Rıfat, kendisi de bir asker çocuğu olduğu için, şehit çocuklarının okuması gerektiğini düşünmüştür. Bu yüzden de çalışma hayatında elde ettiği tüm servetini İstanbul Teknik Üniversitesi Vakfı’na ve Fevzi Akkaya Temel Eğitim Vakfı’na bağışlamış

Bu vakıflar aracılığıyla da burslar vererek birçok şehit çocuğunun eğitim masraflarını karşılamış. (Gerçekten inanılmaz bir kadınmış)

1963 yılında emekli olan Gürayman, 1993’de eşini kaybettikten sonra İzmir’e yerleşmiştir. Cumhuriyet tarihimizin ilk kadın inşaat mühendisi olan Gürayman 4 Ocak 2003 tarihinde, 93 yaşında hayatını kaybetmiş…


Mühendisler günü bahanesi ile bu muazzam kadın mühendisimizi tanımış/bir kere daha hatırlamış olduk. Azmin, kararlılığın, sabrın ve başarının bir vücutta toplandığında bir insanın neler yapabileceğinin hariha bir örneği Sabiha Hanım.

Bir kadın mühendis adayı olarak, kendisinin hayat hikayesini araştırırken gözlerim doldu ve aynı zamanda büyük bir gurur duydum.

Bu gururu yaşamamızı sağlayan, dönemin yoksul şartlarına ve savaş sıkıntılarına rağmen Sabiha Rıfat Gürayman’a ve ondan sonraki kadın mühendislere sağladığı tüm imkanlar adına Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ü de saygı ve minnetle anıyoruz.

Tüm mühendislerin ve mühendis adaylarının 5 Aralık Mühendisler Gününü kutlarım. 

 

Yararlanılan kaynak:http://dergi.ituieee.com/kulturel/ilk-kadin-muhendisimiz-sabiha-gurayman

“Sabiha Rıfat Gürayman : Türkiyenin İlk Kadın Mühendisi” için bir cevap

  1. Ben İTÜ İnşaat Fakültesi, 1966. Bize bundan niye bahsetmediklerini anlamıyorum. Umarım bundan böyle bu büyük kusuru düzeltirler.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir